شب آرام، سرودی که در سراسر دنیا شنیده شده

24/12/2009 20:52:00 هانیبال یوسف

اندازه حروف

سرگذشت ساخته شدن یک قطعه موسیقی با نام Silent Night یا شب آرام که در وصف تولد مسیح نوشته شد.

در حدود 180 سال پیش سرود پرستشی "شب آرام" برای اولین بار در کلیسای روستای آُبرنودورفِ در اتریش شنیده شد. آنشب این سرود در حضور جمعیتِ حاضر در کلیسای سنت نیکلاس، با صدای کشیشی بنام "جوزف مور" و با رهبری گروه موسیقی، "فرانز خاوِر گروبِر" و تک نوازی گیتارِ "جوزف مور" اجرا شد. بعد از خواندن هر شش بند قطعه گروه هم‏سرایان دو خط آخر ملودی را با هارمونی چهارصدایی تکرار می‏کردند.
از آن شب کریسمس به بعد این سرود متولد شد و برای راه‏یافتن به قلب مردم سراسر دنیا پر گشود. حال این سرود به صدها زبان ترجمه شده، و در پایان هر سال میلادی توسط میلیون‏ها نفر، از کلیساهای کوچکِ غرب آمریکا گرفته تا مراکز مسیحی بزرگ در رُم و بلژیک خوانده می‏شود.
امروزه کتاب‏ها، فیلم‏ها و سایت‏های اینترنتی پُر از داستان‏های عجیب و غریب درباره‏ی تاریخچه‏ی این سرود هستند. بعضی می‏گویند موش‏ها قسمت پایین ارگ را خورده بودند و به همین دلیل برای همنوازی از گیتار استفاده شد. دیگران می‏گویند از آنجایی که این ساز از کار افتاده بود جوزف مور مجبور شد واژه‏ها را با ریتمی تندتر بنویسد. اخیرا فیلمی در تلویزیون اتریش پخش شد که اُبرنودورف را در آلپ و تحت حکمرانی شیطان به تصویر کشیده بود، در همین حال کتابی از یک نویسنده‏ی آلمانی چاپ شده که چوب رهبری را در دستان فرانز گروبر قرار داده و طی داستانی غم‏انگیز به آتش کشیده شدن شهر سالزبورگ را به جوزف مور نسبت می‏دهد. شما می‏توانید ادعاهایی بیابید مبنی بر اینکه سرود "شب آرام" در سال 1818 سروده شده و سپس توسط سراینده به فراموشی سپرده شد. البته شعر این سرود توسط مور و گروبر طی سال‏های 1820 تا 1855 آهنگسازی و تنظیم شده است.
در این دوره‏ی رونق مجلات زرد، تعجب‏آور نیست که بعضی فکر می‏کنند لازم است داستان‏هایی غیرواقعی و مضحک را درباره‏ی موضوعی اینچنین ساده و زیبا بیان کنند.
متن آلمانی این شش بیتِ پرستشی که ما آن را بنام "شب آرام" می‏شناسیم توسط جوزف مور در 1816 ، وقتی که او کشیش جوانی در کلیسای ماریاپ‏فار، در اتریش بود، نوشته شد. پدربزرگش در آن نزدیکی زندگی می‏کرد و بدیهی است که این واژه‏ها هنگامی که وی عازم دیدار خویشاوند پیرش در حومه‏ی کشور بود از ذهنش تراوش کرده است. واقعیت این است که ما اطلاع دقیقی از اینکه چه اتفاقی باعث شد جوزف مور این ابیات را درباره‏ی تولد مسیح قلم بزند، نداریم. خوش به حال دنیا که وی زمانیکه در اُبرندورف بود (1817 ) این اثر را از خودش بجای گذاشت.
در بیست و چهارم 1818 جوزف مور به خانه‏ی یک معلم مدرسه‏ی موسیقی بنام فرانز گروبر رفت. او در آپارتمانی در بالای مدرسه در نزدیکی اَرنسدورف زندگی می‏کرد. جوزف مور اشعارش را به
دوست خود نشان داد و از وی خواست تا آهنگی با تک‏نوازیِ گیتار برایش بسازد تا در شب کریسمس خوانده شود. دلیل وی برای اجرای یک سرود پرستشی جدید بر ما معلوم نیست. بعضی معتقدند که ارگ کلیسا کار نمی‏کرد، و بعضی دیگر بر این عقیده‏اند که کشیش جوان علاقمند به سازِ گیتار بود و می‏خواست سرودی نو برای کریسمس بسازد.
پس از آن شب وقتی که این دو نفر به اتفاق گروه ارکستر در کلیسای سنت نیکلاس برای اولین بار سرود "شب آرام" را اجرا کردند، هرگز نمی‏توانستد تصورش را بکنند که این سرود تا چه حد بر دنیا تاثیر می‏گذارد.
کارل ماوراچر استاد سازنده‏ای از "زیللر ولی" برای تعمیر ارگ کلیسا بارها به اُبرندورف سفر می‏کرد. طی این سفرها یک نسخه از این سرود را با خود برد و بدین ترتیب این سرود پرستشی ساده سفر خود را به عنوان یک سرود محلی به دور دنیا آغاز کرد.
دو خانواده‏‏ی اهل "زیلر ولی" که خواننده‏ی سرودهای محلی بودند، این قطعه را به رپرتوار خود افزودند و آن را در کنسرت خود در لایپزیگ در سال 1832 اجرا کردند. در این دوره بسیاری از نت‏های آن دستخوش تغییر شدند و این سرود به صورتی که امروز آن را می‏شنویم درآمد. بر اساس یک سند تاریخی خانواده‏ی "رِینِر" این سرود را در برابر شنوندگانی از جمله امپراتور فرانز اول و تزار الکساندر اجرا کردند. در سال 1839 گروه رینر برای اولین بار سرود "شب آرام" را در برابر تندیس الکساندر همیلتون در کلیسای ترینیتی در نیویورکِ آمریکا اجرا کردند.
"جوزف بلتزاچر" خواننده‏ی اپرا از "هانوِر" گزارش داد که این سرود در استان ساکسونی آلمان کاملا شناخته شده است. او در برلین گفت گروه کر سلطنتی کلیسای جامع در مردمی کردن آن نقش خود را به خوبی ایفا کرده است. این سرود تبدیل شد به سرود کریسمس مورد علاقه‏ی شاه فردریک ویلیام چهارم پادشاه پروس، که هر سال برای کریسمس گروه کر این سرود را برای او اجرا می کرد.
در دوره‏ای که این سرود در اروپا مشهور شد، جوزف مور مرده بود و آهنگساز این اثر به فراموشی سپرده شده بود. فرانز گروبر به مراجع موسیقی در برلین نوشت که آهنگساز این اثر خودش بوده، در حالی که گمان می‏رفت که ملودی اثر هایدن، موتزارت یا بتهوون باشد و این عقیده حتی تا قرن بیستم نیز ادامه داشت. این موضوع مربوط می‏شد به چهار سال قبل از آن، وقتی که متن تدوین شده‏ی آن در دستان جوزف مور بود و او در گوشه‏ی راست آن نوشته بود: ملودی اثر وُن اف آر. گروبر.
فرانز خاور گروبر در طول زندگیش، بارها آهنگ‏ خود را برای ارکستر تنظیم کرد. اما دیگر خبری از تک‏نوازی گیتار در آن نبود، اما پنج نسخه خطی دیگر از گروبر هنوز وجود دارد. نسخه خطی جوزف مور که مربوط به سال1820 است، و با همراهی گیتار نوشته شده نسخه نزدیک به موسیقی اجرا شده در 1818 بود.
بعدها خانواده‏ی گروبر به هالین مهاجرت کردند، جایی که در حال حاضر به موزه‏ی فرانز خاور گروبر تبدیل شده است و شامل چندین اتاق مبله و سالنی پر از وسایل مربوط به تاریخ "شب آرام" است، که از جمله این وسایل می توان از گیتار جوزف مور نام برد. آرامگاه گروبر که در حیات همین خانه است نیز به یک درخت کریسمس آراسته شده است.
آرامگاه ابدی جوزف مور در منطقه‏ی آلپین اسکای در واگریان واقع شده است. او در سال 1792 در سالزبورگ متولد شد و در 1848 در پنیلِس واگریان، جایی که کشیش کلیسا بود درگذشت. او همه درآمد خود را وقف نگهداری از سالمندان و همچنین آموزش کودکان و نوجوانان آن منطقه کرد، مدرسه‏ی جوزف مور یادبودی است که مردم شهر در نزدیکی آرامگاه او بنا کرده‏اند. رهبران سنت جان در گزارش خود به اسقف، مور را "دوست بشریت، همراه فقرا و پدری آرام و دلسوز توصیف کرده‏اند.

شاید این نیز بخشی از معجزه‏ی "شب آرام" باشد. واژه‏های آن از ضمیر مردی فروتن بیرون تراوید. موسیقی‏ آن توسط مردی ساخته شد که بیرون از روستایی که در آن زندگی می‏کرد کسی وی را نمی‏شناخت. این اثر جاودانه در زمان خود هیچ شهرتی نداشت. اما هنوز پیغام پرقدرت صلح و آرامش بهشتی آن همه‏ی مرزها را درمی‏نوردد و قلب‏ها را در هر کجا متحول می‏ کند.